Najcenniejsze z zachowanych do dziś rękopisów Aleksandra Fredry znajdują się w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, która to instytucja była pisarzowi bliski już za życia. W latach 1835 – 1842 sprawował nad nią opiekę jako członek Wydziału Stanowego odpowiedzialny za sprawy wewnętrzne. W 1929 roku, Maria z Fredrów Szembekowa, wnuczka pisarza, z pomocą Leona i Jadwigi z Szembeków Szeptyckich, jego wnuka i prawnuczki, przekazała w formie depozytu do Ossolineum we Lwowie najcenniejsze fredrowskie rękopisy. W skład depozytu wchodziły między innymi manuskrypty: Zemsty, Pana Geldhaba, Pana Jowialskiego, Ślubów panieńskich, Dożywocia, Cudzoziemszczyzny, Dyliżansu, Rewolweru i Trzy po trzy. Po II wojnie światowej zbiory Ossolineum zgromadzone we Lwowie w większości trafiły do Wrocławia, gdzie instytucja ta została przeniesiona. Wśród przewiezionych poloniców, znalazły się na szczęście i fredrowskie rękopisy, choć trzy z nich: Wychowanka, Dwie blizny i Teraz zaginęły. Razem z nimi przepadła także, przekazana w depozyt przez Leona Szeptyckiego w 1931 roku, pośmiertna maska ojca polskiej komedii.
Do wrocławskich zbioru Fredrianów dołączył w 2003 roku, współczesny eksponat – scenariusz filmu zrealizowanego przez Andrzeja Wajdę na podstawie Zemsty. Na egzemplarzu “rękopisu” reżysera, Andrzej Wajda zapisał: “Piękny wiersz, niezwykle piękne miejsce akcji, zdjęcia też piękne. Cóż to będzie za nuda!”
W 2023 roku, w 230. rocznicę urodzin Aleksandra Fredry, niektóre rękopisy komedii zostały zaprezentowane we Wrocławiu na wystawie „Żołnierz napoleoński, ojciec komedii polskiej — Fredro w Ossolineum”.
Drugim miejscem przechowywania rękopisów Fredry w Polsce jest Biblioteka Narodowa. Są tam oryginały lub odpisy utworów scenicznych: Gwałtu, co się dzieje, Ostatnia wola, Jestem zabójcą, Godzien litości, Co tu kłopotu? i scenariusza Ślubów panieńskich; ponadto fragmenty wspomnień z kampanii 1813 roku, rękopisy wierszy: Do mojej żony, Pod portretem zmarłego syna oraz Do Mimi, rękopis artykułu Rzut oka na teraźniejsze wychowanie młodzieży, a także zapiski o charakterze użytkowym, dotyczące zarządzania majątkiem Beńkowa Wisznia. Rękopisy przechowywane są i udostępniane w Zakładzie Rękopisów. Trafiły one do Biblioteki Narodowej z Muzeum Narodowego w Warszawie, dokąd zostały przekazane w formie depozytu w kwietniu 1939 roku z Archiwum Fredrów i Szembeków w Siemianicach przez Jadwigę z Szembeków i Leona Szeptyckich (prawnuczkę i wnuka Aleksandra Fredry). Potomkowie Fredry w przededniu wybuchu II wojny światowej, wraz ze swoją córką Anną Szeptycką, spakowali niektóre Fredriana z siemianickiego archiwum i wysłali jej pociągiem do Warszawy, gdzie szczęśliwie ocalały z pożogi wojennej. Część z nich została zarchiwizowana na mikrofilmach. Współcześnie, większość została zdigitalizowane i dziś można się z nimi zapoznać poprzez portal POLONA. W serwisie tym są również udostępniane, pochodzące z Archiwum w Siemianicach, liczne dokumenty, listy i inne archiwalia dotyczące Aleksandra Fredry i jego rodziny:
- Papiery osobiste Aleksandra Fredry i jego żony Zofii z Jabłonowskich z lat 1798-1882 (zawiera: metryki chrztu, ślubu, śmierci. Wzajemny zapis majątkowy (1829 r.), plenipotencja dana Aleksandrowi Fredrze przez rodzeństwo (1830 r., druk. Żychliński: Złota księga, t. XVII s. 117-118), notatki rachunkowe Aleksandra Fredry (1847 r.), fotografia (kalotypia) A. Fredry z rodziną (w Wiedniu lata 1843/44)
- Dokumenty dotyczące służby wojskowej Aleksandra Fredry (zawiera: m. in. nominacje na: podporucznika (8 VI 1809), porucznika (28IV 1810), kapitana w 5-tym pułku jazdy (14 IV 1812), kapitana-adiutanta sztabu generalnego wielkiej armii (24 VIII 1813); Dymisja (30X1815); wykaz stanu służby; odznaczenia wojskowe: dyplom na order Legji Honorowej (5 IV 1814), dyplom na medal św. Heleny (5 V 1821)
- Raptularz z własnoręcznymi zapiskami gospodarczo-rachunkowymi Aleksandra Fredry, t. 1
- Raptularz z własnoręcznymi zapiskami gospodarczo-rachunkowymi Aleksandra Fredry, t. 2
- Dokumenty dotyczące udziału Aleksandra Fredry w stowarzyszeniach i instytucjach naukowych (zawiera: Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Warszawie (1829), Towarzystwo Literackie w Krakowie (1857, członek korespondent), Towarzystwo Historyczno-Literackie w Paryżu (1867, członek korespondent), Akademia Umiejętności (1872); nominacje, korespondencja
- Materiały dotyczące różnych godności i odznaczeń nadawanych Aleksandrowi Fredrze
- Listy Jana Aleksandra Fredry do rodziców Aleksandra i Zofii z Jabłonowskich Fredrów, t. 6 (zawiera: 176 kart = 101 listów)
- Korespondencja Jana Aleksandra Fredry, t. 2 L-P (zawiera: Adresat korespondencji | Lenartowicz, Teofil (1822-1893) Autor | Leo, Edward (1829-1901) Autor | Linkowska, Barbara (1828-1891) Autor | Liske, Franciszek Ksawery (1838-1891) Autor | Löwenfeld, Raphael (1854-1910) Autor | Michaux, Aleksander (1839-1895) Autor | Mniszech, Leon (1849-1901) Autor | Nowakowski, Lech (1830-1872) Autor | Pálffy, Miklós Autor | Poniński, Władysław (1823-1901) Autor | Przewłocki, Walerian (1828-1895) Autor | Fredrowie (rodzina)
Pojedyncze manuskrypty fredrowskie po II wojnie światowej pozostały we Lwowie w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy oraz w Narodowej Naukowej Bibliotece Ukrainy im. Wasyla Stefanyka. Do instytucji tych trafiły w większości po zrabowaniu ich przez władze ZSRR z okresie II wojny światowej lub zaraz po jej zakończeniu z “Archiwum Przyłbickiego” należącego do rodziny Szeptyckich. Dziś są one częściowo dostępne w postaci cyfrowej w Archiwum Szeptyckich.
Wśród rękopisów fredrowskich pozostających w zbiorach Archiwum Szeptyckich znajduje się pewien szczególny manuskrypt. Jest to rola Papkina z początku III aktu Zemsty. Została ona przepisana przez Aleksandra Fredrę w prezencie dla bliskiego mu Włodzimierza Dzieduszyckiego (1825–1899). Świadczy o tym dedykacja na ostatniej stronie rękopisu – “Koniec roli Papkina. Dla W Dzie Jakie pióro, takie pismo”. Rękopis ten był przechowywany przez dziesięciolecia w Archiwum Dzieduszyckich, zaś do Archiwum Szeptyckich trafił dopiero w latch sześdziesiątych XX wieku. Włodzimierz Dzieduszycki junior (1885–1971), wnuk właściciela manuskryptu, podarował go swojemu zieńciowi, a zarazem prawnukowi Aleksandra Fredry – Janowi Kazimierzowi Szeptyckiemu (1907-1994), uwczesnemu kustoszowi Archiwum Szeptyckich.
[Januszu, ułóż proszę te rękopisy w sensie graficznym i dodaj ostatnią stronę z dedykacją dla Wł. Dzieduszyckiego. MSz]
